Zorgtoeslag terugbetalen na een eenmalige nabetaling: kan dat zomaar?
Moet u zorgtoeslag terugbetalen omdat u achteraf een eenmalige nabetaling van een uitkering heeft ontvangen? Dan kan dat tot een vervelende situatie leiden. Een nabetaling kan namelijk uw toetsingsinkomen verhogen, waardoor u achteraf minder recht blijkt te hebben op zorgtoeslag.
Maar betekent dit automatisch dat u het te veel ontvangen bedrag volledig moet terugbetalen? Niet altijd.
De Rechtbank Zeeland-West-Brabant heeft op 18 februari 2025 een uitspraak gedaan waarin een belanghebbende een nabetaling van de gemeente ontving als gevolg van een eerdere fout. Door deze nabetaling moest hij een deel van zijn zorgtoeslag over 2022 terugbetalen. De rechtbank vond uiteindelijk dat de Dienst Toeslagen in deze bijzondere situatie van terugvordering had moeten afzien.
Deze uitspraak laat zien dat er een belangrijk juridisch onderscheid bestaat tussen het vaststellen van het recht op zorgtoeslag en het terugvorderen van eerder betaalde toeslagen.
Wat gebeurde er in deze zaak?
De belanghebbende had over 2022 een voorschot zorgtoeslag ontvangen. Bij het bepalen van dit voorschot was uitgegaan van een geschat inkomen van € 7.919.
Later ontving hij met terugwerkende kracht een bedrag van de gemeente Woensdrecht. De nabetaling was het gevolg van een eerdere fout: zijn bijstandsuitkering was ten onrechte ingetrokken.
Door deze nabetaling steeg zijn vastgestelde inkomen over 2022 naar € 28.053. De Dienst Toeslagen ontving deze gewijzigde inkomensgegevens via de Basisregistratie Inkomen (BRI).
Vervolgens werd zijn zorgtoeslag over 2022 opnieuw berekend. Het definitieve recht werd vastgesteld op € 561. De Dienst Toeslagen vorderde daarnaast € 781 aan te veel betaalde zorgtoeslag terug.
De belanghebbende was het hier niet mee eens. Hij vond dat de nabetaling niet zomaar voor zijn rekening mocht komen, omdat deze was veroorzaakt door een fout van een ander overheidsorgaan.
De Dienst Toeslagen hield echter vast aan de terugvordering. De zaak kwam uiteindelijk bij de rechtbank terecht.
Zorgtoeslag terugbetalen: 5 belangrijke juridische aandachtspunten
1. Een nabetaling van bijstand kan meetellen als inkomen
Voor de berekening van toeslagen wordt gekeken naar het toetsingsinkomen. Dit is doorgaans gelijk aan het verzamelinkomen uit de definitieve aanslag inkomstenbelasting. Heeft u geen aangifte inkomstenbelasting gedaan, dan wordt in beginsel gekeken naar uw belastbare loon.
De Dienst Toeslagen vermeldt op haar website dat onder meer loon, pensioen en uitkeringen zoals een WW-uitkering, bijstandsuitkering of ziekte-uitkering meetellen voor het toetsingsinkomen.
In de besproken uitspraak was sprake van een nabetaling van bijstand op grond van de Participatiewet. Omdat het bedrag in 2022 was ontvangen, maakte het deel uit van het inkomen van dat jaar.
De belanghebbende vond dat de nabetaling als bijzonder vermogen moest worden behandeld. De rechtbank ging daar niet in mee. De nabetaling was inkomen en kon bij de berekening van de zorgtoeslag niet zomaar buiten beschouwing worden gelaten.
Dit betekent dat een eenmalige nabetaling gevolgen kan hebben voor uw toeslagen, ook wanneer het bedrag betrekking heeft op een eerdere periode.
Meer informatie vindt u op de website van de Belastingdienst bij het toetsingsinkomen voor toeslagen.
2. De Belastingdienst en Dienst Toeslagen hebben verschillende bevoegdheden
Een belangrijk juridisch punt uit de uitspraak is het onderscheid tussen de inspecteur voor de inkomstenbelasting en de Dienst Toeslagen.
De inspecteur van de Belastingdienst stelt onder meer het verzamelinkomen vast. De Dienst Toeslagen gebruikt de relevante inkomensgegevens vervolgens bij de uitvoering van de toeslagen.
In beginsel moet de Dienst Toeslagen aansluiten bij het inkomensgegeven zoals dat uit de aanslag inkomstenbelasting en de Basisregistratie Inkomen volgt.
Dat betekent dat u een discussie over het verzamelinkomen niet zomaar kunt oplossen door uitsluitend bezwaar te maken tegen de berekening van uw zorgtoeslag.
Zijn de inkomensgegevens volgens u onjuist? Dan moet u ook kijken naar de vaststelling van uw inkomen door de inspecteur. De Dienst Toeslagen kan namelijk niet zonder wettelijke grondslag zelf een inkomensbestanddeel buiten beschouwing laten.
3. Een juiste berekening betekent niet automatisch een juiste terugvordering
Dit is de belangrijkste les uit de uitspraak.
De rechtbank was het met de Dienst Toeslagen eens dat de nabetaling meetelde als inkomen. Ook de berekening van de zorgtoeslag zelf was niet onjuist.
Toch betekende dat niet dat de terugvordering van € 781 ook zonder meer in stand kon blijven.
De wet en het evenredigheidsbeginsel verplichten de Dienst Toeslagen namelijk om bij een terugvorderingsbesluit de betrokken belangen af te wegen. Onder bijzondere omstandigheden kan de Dienst Toeslagen afzien van terugvordering of het bedrag matigen.
De rechtbank maakte in deze zaak dus een duidelijk onderscheid:
- De nabetaling telde mee bij de berekening van het inkomen en de zorgtoeslag.
- De terugvordering van het eerder betaalde voorschot was in deze specifieke situatie onevenredig.
Het kan dus voorkomen dat de definitieve zorgtoeslag correct is berekend, maar dat u het te veel ontvangen voorschot toch niet volledig hoeft terug te betalen.
4. Een fout van een ander overheidsorgaan kan een bijzondere omstandigheid zijn
Waarom vond de rechtbank de terugvordering in deze zaak onevenredig?
De nabetaling was veroorzaakt door een fout van de gemeente. De bijstandsuitkering van de belanghebbende was namelijk ten onrechte ingetrokken.
Tijdens de zitting bevestigde de Dienst Toeslagen bovendien dat de belanghebbende, als deze fout niet was gemaakt, over de jaren 2020, 2021 en 2022 recht zou hebben gehad op de maximale zorgtoeslag.
Door de eenmalige nabetaling liep hij vervolgens zorgtoeslag mis.
De rechtbank vond het niet redelijk dat de gevolgen van de fout van de gemeente volledig voor rekening van de belanghebbende kwamen. Dit zou volgens de rechtbank ook in strijd zijn met het doel van de Wet op de zorgtoeslag: het verlichten van de lasten van zorgpremies voor mensen met lagere inkomens.
Daarnaast wees de rechtbank erop dat de Dienst Toeslagen in een vergelijkbare zaak, waarin een nabetaling was ontstaan door een fout van het UWV, wel had afgezien van terugvordering.
Onder deze omstandigheden had de Dienst Toeslagen de terugvordering moeten laten vervallen.
5. Niet iedere terugvordering is onevenredig
De uitspraak betekent niet dat u bij iedere nabetaling of inkomensstijging onder een terugvordering uitkomt.
In het Verzamelbesluit Toeslagen staat dat de Dienst Toeslagen bij de beoordeling onder meer rekening moet houden met:
- De oorzaak van de terugvordering.
- De gevolgen voor de belanghebbende.
- De rol van de belanghebbende en de Dienst Toeslagen bij het ontstaan van de terugvordering.
- De mate waarin de terugvordering voorzienbaar was.
Een verschil tussen het geschatte inkomen en het uiteindelijk vastgestelde toetsingsinkomen is op zichzelf doorgaans geen bijzondere omstandigheid. Ook het enkele feit dat iemand financieel niet in staat is om terug te betalen, is normaal gesproken onvoldoende om de terugvordering te matigen. Daarvoor bestaat in beginsel de mogelijkheid van een persoonlijke betalingsregeling.
De omstandigheden moeten dus in samenhang worden beoordeeld. Het is belangrijk dat u concreet kunt aantonen waarom de terugvordering in uw situatie onevenredig uitpakt.
Wat betekent deze uitspraak voor u?
Heeft u een eenmalige nabetaling ontvangen en moet u daardoor zorgtoeslag terugbetalen? Dan is het verstandig om niet alleen naar de hoogte van uw inkomen te kijken.
Onderzoek ook waarom de nabetaling heeft plaatsgevonden. Was er sprake van een fout van een overheidsinstantie? Is uw uitkering eerder ten onrechte stopgezet? Heeft de nabetaling ertoe geleid dat u toeslagen misloopt die u zonder die fout wel zou hebben ontvangen?
Deze omstandigheden kunnen relevant zijn bij een beroep op het evenredigheidsbeginsel.
Let daarbij op: u moet uw situatie goed onderbouwen. Denk aan oude uitkeringsbesluiten, correspondentie met de gemeente of het UWV, de beslissing waarin de nabetaling is toegekend en de berekening van uw toeslagen.
Bent u het niet eens met een terugvorderingsbesluit? Kijk dan goed naar de bezwaartermijn in de beschikking en leg uw argumenten tijdig en concreet voor.
Uitkomst van de rechtszaak
De Rechtbank Zeeland-West-Brabant verklaarde het beroep gegrond.
De rechtbank vernietigde het besluit op bezwaar voor zover het betrekking had op de terugvordering en herzag ook het oorspronkelijke besluit op dat onderdeel. De belanghebbende hoefde de € 781 dus niet terug te betalen.
De definitieve berekening van de zorgtoeslag zelf bleef wel in stand. De rechtbank maakte daarmee duidelijk dat een juiste berekening van het inkomen niet automatisch betekent dat een volledige terugvordering evenredig is.
Hulp nodig bij een terugvordering van zorgtoeslag?
Moet u zorgtoeslag terugbetalen en bent u het niet eens met de beslissing van Dienst Toeslagen? Of heeft een nabetaling van de gemeente of het UWV gevolgen gehad voor uw toeslagen?
MREO kan uw situatie juridisch en fiscaal beoordelen. Neem contact op met MREO voor meer informatie.
Wil je vaker praktische tips en heldere uitleg over belastingen en juridische zaken? Volg MREO via ons WhatsApp-kanaal en mis geen belangrijke updates!
Dit artikel is gebaseerd op een uitspraak van de rechtbank over het herstel van kinderopvangtoeslag. De beoordeling van een termijnoverschrijding blijft afhankelijk van de toepasselijke wetgeving, het beleid en de omstandigheden van het individuele geval.